Historische Kring gemeente Leek e.o.

Korte inhoud  Historisch Leek 27-4, oktober  2013

 
omslag27 04Deze keer komt er in Historisch Leek slechts één onderwerp aan de orde: De Drachtster Tram. Het is namelijk 100 jaar geleden dat de Tram voor het eerst reed van Groningen naar Drachten en omgekeerd. De tramverbinding werd op woensdag 1 oktober 1913 feestelijk geopend.
de tram zal zich tot mei 1985 elke dag door Nietap, via de drukke Tolberterstraat en door Tolbert naar Drachten verplaatsen. In deze special zullen de aanloop, de hoogte- en dieptepunten en de sluiting van het traject in de gemeente Leek en Nietap uitgebreid aan de orde komen.
De redacteur gebruikt vooral artikelen uit de Leekster Courant om een beeld te schetsen hoe alles in zo’n 73 jaren is verlopen.
Deze keer wordt er geen korte inhoud van elk hoofdstuk gegeven, die zou elke keer kort samen te vatten zijn met de zin: Herinneringen aan de Drachtster tram, zoals die opgetekend zijn in de Leekster Couranten.

Dit themanummer bestaat uit een soort inleiding: Honderd jaar Drachtster Tram 1913 – 2013 en vier ‘hoofdstukken’:

Hoofdstuk 1
Drachtster stoomtram deed historie herleven. De Leekster Courant doet melding van een echte ouderwetse stoomrit waarbij een aantal passagiers in oude kleding was gestoken w.o. de toenmalige burgemeester Zwart.

Hoofdstuk 2
Speciale Uitgave Leekster Courant zaterdag 28 april 1973. In deze herinneringskrant staat veel te lezen over wat er allemaal aan de opening van de trambaan in 1913 vooraf ging; een historisch bericht!

Hoofdstuk 3
Hierin wordt weer veel historie van de Tram opgehaald: over de passagierstram en de goederentram en over de aanloop tot de laatste rit in mei 1985.

Hoofdstuk 4
DRACHTEN-GRONINGEN van de baan. Letterlijk van de baan! In een geïllustreerd blad werd aan de opheffing van de Drachtster Tram een artikel gewijd. De baan werd weggebroken en  de Tram leeft nu alleen nog voort in de herinnering van veel Nietappers, Leeksters en Tolberters.

Er zijn nog veel foto’s  van de Drachtster Tram. Tijdens een tentoonstelling in Museum Nienoord, kan men veel foto’s zien en wat gebruiksvoorwerpen die met de tram te maken hebben. De tentoonstelling wordt door de HKGLeo ingericht. Op 7 december  2013 is de tentoonstelling open. Er is fan ook een streekproductenmarkt op Nienoord. Men kan gratis doorlopen en de tentoonstelling de Drachtster Tram bekijken. Ook rond de kerstdagen is de tentoonstelling te bekijken in één van de zalen van Museum Nienoord. Het was  bedoeling dat de tentoonstelling op 2 november openging en dat is ook aangekondigd  in de bijlage van Hist. Leek, maar de gemeente sluit Nienoord af i.v.m. de herinrichting van Leek. Dus: 7 december 2013: tentoonstelling Drachtster Tram.

Korte inhoud  Historisch Leek 27-3, juli/augustus  2013

omslag27 04De familienaam Ruiter in het Westerkwartier van Groningen, door Arnold Ruiter
Arnold Ruiter stelde zich de vraag uit welk gebied zijn familie zou komen en wat is de betekenis en oorsprong van mijn achternaam. De auteur volgt het spoor terug te beginnen bij zijn vader die in Noordhorn werd geboren en zijn opa ergens in Roden. Negen generaties weet de schrijver op te sporen!

 Auwema, eigenerfden in Tolbert, door Leo Martinus
Tijdens een zoektocht naar zijn voorouders stuitte Leo Martinus hij op de achternaam van een van zijn voorouders: Auwema. Dat was de aanleiding om een boek te schrijven over de Auwema’s in Tolbert en verre omgeving. In 1413 moet er een ‘Auwemaburgt bij Toldebert’ zijn gebouwd!.
In een 160 pagina’s tellend boek in kleur gedrukt, vertelt Martinus het volledige verhaal van de Auwema’s! In het najaar komt het boek uit: Auwema, eigenerfden in Tolbert. De inschrijving is inmiddels geweest en er hebben zich velen opgegeven als koper. Het is nog niet te laat: in oktober kan het boek gekocht worden in diverse boekhandels en via de Historische Kring Gemeente Leek e.o. en Fredewalda.

Grasdrogerijen in de gemeente Leek, deel 2, door Henk Cazemier

In deel 2 van Grasdrogerijen gaat het vooral over de drogerij in Midwolde. Aan de hand van notulen en krantenartikelen probeert Cazemier inzicht te geven in het oprichten van een grasdrogerij en wat dat zoal inhoudt. In de periode van het ontstaan van de grasdrogerijen werden er door de boeren in veel plaatsen bijeenkomsten belegd met het doel om te komen tot het oprichten van een coöperatie van boeren die een grasdrogerij exploiteert. Gedroogd gras was krachtvoer voor de koeien in de wintermaanden!

 Wie was…Tiete Bos (1914-1990), door Siebrand Homan
Tiete Bos was eerst huisschilder in Nietap, hij was zijn vader opgevolgd. Later schilderde hij decors in het Corsotheater en maakte lampen in Art deco-stijl. Ook was hij één van de creatieve krachten achter de gondelvaart, samen met Simon Gunter

Boek over Anna van Ewsum :Kortingsactie voor leden Historische Kring.
Het boek ‘Anna van Ewsum, Haar afkomst, haar leven en haar wereld’ van Wouter van Schie geeft een volledig beeld van het leven van Anna. Vele illustraties zijn in het boek verwerkt.

Leden van HKGLeo kunnen het boek tegen gereduceerde prijs kopen bij de auteur zelf; Kluftlaan 2 te Leek.

Korte inhoud Historisch Leek27-2, april 2013

RUYGHAVERS LAATSTE REIS LANGS DE JONKERSVAART
of Zevenhuizen en omstreken als literaire 'hotspot',
deel 2 van het omslagartikel door Geert Hadders

omslag27 04Zevenhuizen staat dit jaar centraal in Historisch leek, 27e jaargang. Dit tweede artikel van Geert Hadders sluit daar goed op aan. Theun de Vries, een bekende auteur uit de vorige eeuw, schreef een boek Wilde lantaarns. Genoemde historische roman speelt zich af in een veengebied. Geert Hadders geeft in dit tweede artikel aan dat sommige personen uit het boek van De Vries, verdacht veel overeenkomsten vertonen met de Von Inn- und Knyphausens op Nienoord. De Jonkersvaart en omgeving komen uitgebreid aan de orde. Hoe de veengebieden er uitzagen zien we op twee oude foto's van arbeidershuisjes in Heineburen.

Emigratie....? door  Siebrand Homan
In haar boek 'Breemhaar, een centrum in de wereld' beschrijft Alida de Vries de verhuizing van het gezin De Vries uit Opende naar Bremen in Zevenhuizen. De verhuizing in 1919 was een hele gebeurtenis. De ouders van Alida werden bij de verhuizing geholpen door de toekomstige buren. De zwaar beladen wagens gingen over macadam- en zandwegen. Een min of meer vergelijkbaar verhaal van een verhuizing, eveneens in 1919 maar dan over een veel grotere afstand, is bekend in de familie Van Rij. Hoe dat ging is erg interessant om te lezen en dan te bedenken dat dit nog geen eeuw geleden gebeurde! In 100 jaar is er veel veranderd. In dichtvorm wordt de verhuizing van Rockanje naar de Kokswijk in Zevenhuizen beschreven: "De verhuizing".

De 'Van Panhuysschool', een terugblik op onze lagere schoolperiode door Janny Cazemier-Veldsema, Gre van Santen-Wanders, Jantje Veenstra-Steenhuis en Janny de Vries-Warners.
De 'Van Panhuysschool' aan de Van Panhuyslaan is onlangs verplaatst naar Oostindie. Het gebouw staat er nog wel maar er wordt geen les meer gegeven. Er was al eerder een verhuizing van de school. In 1951 verhuisden de leerlingen van de school die aan de rotonde aan het begin van de Euroweg stond naar de Van Panhuyslaan. Vier toenmalige leerlingen van de school beschrijven o.a. de verhuizing van de ene 'oude' naar de andere 'nieuwe' school. Er wordt bijvoorbeeld beschreven hoe er gymnastiekles werd gegeven en dat men naar Roden moest om te zwemmen. Over de lessen van meester Sijsling en meester Lycklama wordt smakelijk verteld. In het lager onderwijs, nu basisonderwijs, is er veel veranderd.

Corso Leek: bioscoop en theater (1937-1994), een beeldverslag door Harry Siegers
In maart 1937 kochten de familie Buursema en een compagnon een stuk grond in Leek tussen het Groene kruisgebouw en het huis van de notaris om er een theater te bouwen, het latere Corsotheater. Architect Bulder uit Groningen maakte het ontwerp en op 19 oktober 1937 werd het theater feestelijk geopend. Een bekend bioscoop- en toneeltheater in Leek en wijde omgeving. In 1994 is het theater verkocht aan een onroerendgoedmaatschappij. Het beeldbepalende gebouw is gelukkig behouden gebleven. Er is nu een advocatenkantoor gevestigd en in de grote zaal zijn appartementen gebouwd. Siegers geeft een prachtig stukje geschiedenis aan de hand van mooi beeldmateriaal.

Een terechte moordaanslag ? door Joost Eskes
In de nacht van 23 op 24 juli 1943, midden in de tweede wereldoorlog werd Geert Werkman doodgeschoten, waarschijnlijk een represailledaad. Achter de razzia en de aanslag zat Derk Klavers, opperluitenant van de marechaussee in Zuidhorn. Was deze politieman werkelijk verantwoordelijk? En wie was deze politieman en hoe kwam hij tot zijn optreden? Joost Eskes doet een poging om een stukje oorlogsgeschiedenis te achterhalen.

'Uyt oude couranten' (1750-1800) door Sikke Cazemier
Oude kranten vanaf de 18e eeuw zijn gedigitaliseerd door de Koninklijke Bibliotheek te 's-Gravenhage. Ook Groninger kranten zijn daar te vinden. Vanaf 1743 verscheen bijvoorbeeld de eerste Groninger krant: 'Geoctrojeerde Groninger Courant'. Later verschenen de Groninger Courant en de Ommelander Courant. Uit deze kranten is vee informatie te verzamelen uit die tijd over Stad en Ommelanden. Sikke Cazemier zoekt allerlei berichten en nieuwtjes uit die gedigitaliseerde kranten. Er wordt nogal wat geschreven over schippers en de Schippersgilde.

Korte inhoud  Historisch Leek 27-1, juli 2012, januari 2013

omslag27 04'DE WILDHOEK' of Zevenhuizen en omstreken als literaire 'hotspot', deel 1 van het omslagartikel door Geert Hadders
Zevenhuizen staat dit jaar centraal in Historisch leek, 27e jaargang. Dit artikel van Geert Hadders sluit daar goed op aan. Theun de Vries, een bekende auteur uit de vorige eeuw, schreef een boek Wilde lantaarns. Genoemde historische roman speelt zich af in een veengebied. Theun de Vries schetst het dagelijks leven in zo'n turfstreek. Dit boek geeft een uitstekend beeld van het leven in veengebieden zoals die zich uitstrekten van Leek tot ver in Zevenhuizen. Als u deze roman leest krijgt u een goed beeld van Zevenhuizen/Jonkersvaart rond 1900. Geert Hadders bespreekt het boek en geeft tegelijkertijd een schets van Zevenhuizen. In een volgende aflevering van Historisch Leek schrijft Geert H. verder.

Zestig 'sprookjes' in Leek en Tolbert door Harry Siegers en Geert Hadders
Het zestigste Sprookje zit er weer op. Op 12, 13 en 14 december werd Mi-Ma-Mo uw dienaar in drie dagen 10 keer opgevoerd voor zo'n 1500 basisschoolleerlingen, pupillen van diverse instellingen en een zaal vol andere belangstellenden. Op naar het 61e SPROOKJE!
Alle titels van sprookjes die opgevoerd zijn in de afgelopen 60 jaar worden hier genoemd van Ali's avontuur, de gouden spiegel van Pierewiet tot Mi-Ma-Mo uw dienaar in 2012 . Zoals u ziet: de cirkel is rond!

De weem in Tolbert door Siebrand Homan
Een pastorie bij een hervormde kerk werd in het verleden Weem genoemd. De predikant was naast herder en leraar meestal ook nog een beetje boer, in de Weem trof je dan ook vaak stallen aan, zoals nu nog duidelijk te zien is in de weem van Midwolde. Siebrand Homan schrijft, na een algemener verhaal over de weem, het verhaal over de pastorie van Tolbert, tegenover de middeleeuwse kerk van Tolbert. We weten hoe de "pastorij van Tolbert'' er uit ziet in 1844. De huidige pastorie, overigens woont er geen dominee meer, is gebouwd in 1899.

Stad-Groninger brugornamenten in Leek en Nietap door Albert Graansma
Wie kent ze niet? De 'palen' die bij de ingang van de grote speeltuin bij 'De Drie Provinciën' stonden en ook na het verdwijnen van de speeltuin daar nog tientallen jaren bleven staan. Bij de speeltuin in Nietap kwamen er twee terecht. Later werden ze weer teruggehaald naar waar ze vandaan kwamen: de stad Groningen. De Boteringebrug was van 1886 tot 1932 een ijzeren brug met ornamenten, zoals een foto van rond 1900 laat zien. Ook de 'palen' van de Drie Provinciën gingen terug.

Hoge vanen vangen veel wind door Joost Eskes
Joost Eskes fietst een ronde van Enumatil in het noorden naar Zevenhuizen in het zuiden en terug. Tijdens zijn fietstocht kijkt hij steeds omhoog. Zijn doel van de fietstocht is om zoveel mogelijk windwijzers en toren(h)vaantjes op te sporen in het Zuidelijk Westerkwartier. En hij heeft er een groot aantal gevonden en gefotografeerd. De fietstocht kunt u ook maken met Historisch Leek in de hand of in de fietstas. De tocht is 44 kilometer en u kunt onderweg wel een 25-tal windvaantjes en –vanen zien.
Grasdrogerijen in de Gemeente Leek, deel 1 door Henk Cazemier
Henk Cazemier is al een poosje bezig om gegevens te zoeken van twee grasdrogerijen die er in de gemeente Leek hebben gestaan: één aan de Hoofdweg in Midwolde achter de garage Nienhuis (vroeger Brouwer). De ander stond aan Diepswal te Leek, ongeveer op de plaats waar nu het pand van Tjoelker staat. Ze heetten: 'Grasdrogerij Midwolde en Omstreken G.A.' en 'Coöp. Grasdrogerij G.A. 'Boerenbelang'. In een aantal artikelen schrijft Henk Cazemier over deze twee grasdrogerijen. In dit eerste nummer van 2013 het eerste deel, waarin ook verteld wordt over de manier van grasmaaien en -oogsten.