Historische Kring gemeente Leek e.o.

Artikelindex

Lettelbert
Historisch Leek 14-2, december 1999

 

Uit het Nieuwsblad van het Noorden van zaterdag 11 januari 1930. De wekelijkse rubriek waarin dorpsbeschrijvingen plaatsvonden onder de titel TER VERPOOZING, Populair Letterkundig Wekelijksch Bijblad'. De tekst is letterlijk overgenomen. Voor wat de inhoud betreft is de schrijver uit 1930, "T.", verantwoordelijk.

 

lettelbert08.jpg

Lettelbert, circa 1930. De Provinciale weg met zicht op kerk en oude pastorie (Foto Gemeentearchief Leek).

 

Het vriendelijke dorpje Lettelbert, ook wel Lettebert of Lettenbert, in de wandeling gewoonlijk "Leptert" genoemd, behoort tot de gemeente de Leek. Evenals in de dorpsnamen Tolbert, Niebert, Engelbert en Middelbert beteekent bert in Lettelbert waarschijnlijk buurt of dorp. Lettel wordt door sommige taalkundigen verklaard als klein, zoodat Lettelbert beteekent kleine buurt. Lettelbert is dan ook een gepaste naam voor deze nederzetting, want van een eigenlijk dorp met een kom, waar de huizen en huisjes gegroepeerd zijn om de kerk, kan men hier toch niet spreken. Langs een prachtige rij- en wandelweg vinden we eenige boerderijen en huizen. Alleen de kern van een dorpskom is tegenwoordig aanwezig: bij de kerk en de pastorie staan eenige huizen. In het midden der vorige eeuw, zoo vinden we genoteerd, telde Lettelbert 29 huizen en 150 inwoners.
Het dorpje ligt een kwartier van het Leekstermeer. Als afwateringskanaal van dit meer heeft men van dit water een kanaal gegraven naar het Hoendiep. Dit kanaal heet het Lettelberterdiep. Het kruist de Gave, die langs Oostwold naar Poffert, bij het Hoendiep, loopt. Voor scheepvaart wordt het Lettelberterdiep niet veel meer gebruikt. De waterweg van Groningen naar Friesland volgde vroeger van Poffert af de Gave of Gou, die toen veel belangrijker was dan tegenwoordig. De Gave liep verder noordelijk naar Enumatil. Omstreeks het midden der 17e eeuw werd het deel van het Hoendiep, dat ligt tusschen Poffert en Enumatil, gegraven. De loop van de oude Gave is nog in de landerijen te herkennen. Elke schooljongen in deze buurt weet te vertellen, dat de groote Admiraal M.A. De Ruyter hier eenmaal per schuit passeerde. Of hij door de Gave dan wel door het rechte eind van Poffert naar Enumatil voer, valt niet met zekerheid te zeggen. Te Poffert en Enumatil is hij in elk geval geweest. De Ruyter viel 6 Aug. 1665 met z'n vloot, bestaande uit 9 oorlogsschepen en vele buit gemaakte vaartuigen, de haven van Delfzijl binnen. 11 Aug. daaropvolgende werd hij door de "Staten van Hollandt en West-Friesland" aangesteld tot Admiraal van 's lands vloot. De Ruyter reisde direct over land naar Holland: van Delfzijl per trekschuit langs het Damsterdiep naar Groningen en vervolgens langs het Hoendiep naar Dokkum. Zijn levensbeschrijver Gerard Brandt zegt over deze reis: "Hij nam zijn reis met twee trekschuiten op Groeningen en vandaar over dag en nacht op Dokkum, voorts op Leeuwarden, Franeker en Harlingen, daar hij den 15en der maand na den middag aanquam. Tegen den avond ging hij te Harlingen onder het losbranden van het geschut met wijdschip het zeil en stelde zijn koers naar Tessel."