Historische Kring gemeente Leek e.o.

Historisch Leek 27-4, oktober 2013

Omdat de speciale uitgave van Historisch Leek over de Drachtster Tram uitverkocht is, plaatsen we hier ten behoeve van alle bezoekers van onze tentoonstelling die achter het net visten, de inhoud van dat nummer als PDF's. U kunt ze online lezen of downloaden.

inleiding: Honderd Jaar Drachtster Tram

1. Stoomtram deed historie herleven

2. Leekster Courant 28 april 1973

3. Weg van de meeste weerstand

4. Drachten-Groningen van de baan

 

 De tentoonstelling Drachtster Tram op RTV-Noord

tram01

Tentoonstelling Drachtster Tram

 

tram04

Ter begeleiding van het themanummer van Historisch Leek (helaas uitverkocht inmiddels) over  de Drachtster Tram is er  een tentoonstelling samengesteld. Deze was in december 2013 en januari 2014  te bezichtigen op de borg Nienoord.

De tentoonstelling was een doorslaand succes. In 10 dagen mochten we bijna 3000 bezoekers verwelkomen. Velen hadden leuke verhalen over de tram: een familielid was machinist geweest, of had gewerkt aan het onderhoud van het spoor, men was met de fiets tussen de rails terecht gekomen, had als kind eeneindje meegereden, was onder de - rijdende - tram  doorgekropen(1) etc.  Van één bezoeker ontvingen we een origineel stukje rails uit het traject.
hieronder een kleine fotoimpressie:
 


Tijdens de tentoonstelling werd doorlopend een  film van Tjerk Bekius over de Drachtster Tram vertoond. Hij gaat een aantal bezoekers met de mooiste verhalen interviewen, voor een aanvulling op zijn film, waarover iedereen vol lof was. De lange versie zal nog  bij diverse gelegenhedenin de regio vertoond worden.   

 Onderaan staat een korte samenvatting van die film. De gehele film is samen met ander materiaal over trams in Noord Nederland in de winkel van  nostalgienet.nl te koop.

 
 

In het najaar van 2014 zullen we opnieuw een tentoonstelling organiseren, ditmaal over de Leekster Courant, met o.a. demonstraties op een originele drukpers van drukkerij Bronsema.

Tussen jonkers, turf en handel: Leek en de scheepvaart
door Geert Hadders
Historisch Leek 10,3 maart 1996


LeekHoofddiep1934-th.jpg Ieder dorp heeft meestal z'n eigen ontstaans- geschiedenis, bepaald door toevalligheden, natuurlijke gesteldheid of dadendrang van eerste bewoners. Om met het laatste aspect te beginnen: het zijn de Heren van Nienoord geweest die de eerste lijnen hebben uitgezet. Zij zijn hier gekomen om fortuin te maken door de winning en verkoop van een voorhanden zijnde fossiele brandstof, turf. De bodem in het Zuidelijk Westerkwartier bood deze mogelijkheid, maar maakte tegelijkertijd tevens het aanbrengen van een peperdure infrastructuur in de vorm van kanalen, sluizen en bruggen noodzakelijk. Bij de eerste sluis in het Leekster Hoofddiep (1558), vanuit het Leekstermeer gezien, ontstond het dorp Leek.

Aan boord van de smak Vriendschap, groot 56 tonnen
door Sikke Cazemier

Historisch Leek 22-4, oktober 2008

 

smak.pngIn 1827 zocht schipper Egbert Harms Switters uit Enumatil een paar bemanningsleden voor zijn smakschip Vriendschap. Een smakschip was een kleine zeilende kustvaarder, bemand met drie, soms vier personen. Naast de schipper bestond de bemanning vaak uit een stuurman en een matroos/kok. In die tijd maakten de Groninger kustvaarders veel reizen naar Oostzeehavens, waar zij granen, koolzaad, stukgoederen of hout laadden voor het vervoer naar Nederlandse en soms buitenlandse havens. Op de heenreis voeren de smakken, zeetjalken en koffen meestal 'in ballast'. Nadat zij vanuit een Nederlandse haven waren vertrokken en de Noordzee waren opgevaren, zochten zij hun weg naar de Oostzee, dikwijls via de rivier de Eider en het Eiderkanaal, voor relatief kleine schepen een veilige verbindingsweg tussen de Noordzee en de Oostzee. De rivier de Eider ligt op de grens van de voormalige hertogdommen Sleeswijk en Holstein, in de eerste helft van de 19e eeuw nog Deens gebied, maar nu al bijna anderhalve eeuw deel uitmakend van Duitsland.


Lees meer

de ESA

esa.jpgJarenlang waren ze een vertrouwd straatbeeld in het Westerkwartier, de gele ESA bussen, van Elema-Stollenga Autobusdiensten N.V. uit Marum. In 1927 nemen dhr. K.M. Elema en M. Stollenga een busbedrijf over van dhr. Winius uit Groningen. Deze onderhield een dienst, sinds 1923, van Groningen-Leek v.v. en Groningen-Marum v.v.Dhr. K.M. Elema was eigenaar van het hotel te Marum, waar de bussen van de fa. Winius en Zn. gestald waren, en zag wel brood in een busonderneming.

Vanwege een concurrentiestrijd met dhr. J. Veninga wilde dhr. Winius zijn busbedrijf wel verkopen, incl. twee 16 persoons Renault bussen, aan de beide zwagers en zo ontstond de ESA.

 De ESA groeide o.a. door een aantal overnames van lijndienstbedrijven uit de regio:

1927 - Fa. H. Winius en Zoon -- lijn Groningen-Heerenveen, in 1930 voortgezet door ESA
1938 - Haulerwijker Autobus Onderneming -- lijnen Haulerwijk-Groningen en Assen
1938 - Fa. R. ten Wolde -- lijn Oldeberkamp-Groningen
1938 - Fa. R. Bergsma -- lijn Donkerbroek-Groningen
1938 - Fa. H. Kalfsbeek -- lijn Gorredijk-Groningen
1938 - Fa. J. Sissing -- lijn De Wilp-Groningen
1942 - Karsten -- lijnen rond Norg.
1940-1945 - Op 10 mei 1940 was de ESA in het bezit van 14 autobussen. In de tweede wereldoorlog werd er uitsluitend op werkdagen gereden met gasgenerators i.p.v. benzine of gasolie. Aan het einde van deze oorlog was er nog een ESA bus, nummer 18, bespannen met 2 paarden welke reed tussen Marum en Groningen.
De goed opgeborgen bus nummer 17 reed 3 dagen na de bevrijding door de stad Groningen (op benzine). In het begin van 1947 was het wagenpark alweer op veertig stuks (30-persoons autobussen) welke op dertien lijnen te zien waren.
1948 - De sinds 1930 bestaande lijn Heerenveen-Marum-Groningen gaat naar NTM.
De NTM-tramlijn Drachten-Marum-Leek-Roden-Groningen wordt door ESA voortgezet als buslijn.
1971 - De lijndiensten worden in een dochteronderneming ondergebracht, de Lijndienst Exploitatie Mij. "ESA" NV/BV, Marum.
1979 - Overname door FRAM.

 Meer info over de ESA is te vinden op  Friesch Openbaar Vervoer Museum.