Historische Kring gemeente Leek e.o.

 

 

 


Hier is informatie over de dorpen en buurtschappen in de gemeente Leek te vinden, en over Nietap (gemeente Noordenveld), vanwege de ligging tegen Leek aan.

oktober 2014 - Tentoonstelling Leekster Courant

locatie:  de Oranjerie van Museum Nienoord

openingsdagen: 5, 11, 18 en 25 oktober, 1 november, 6, 21 en 28 december en 4 januari.

openingstijden 11:00 uur tot 17:00 uur

 

 

Een korte geschiedenis van het dorp Leek
Na de stichting van de borg Nienoord (1525) door Wigbold van Ewsum begonnen de verveningen met het graven van de Leekster Hoofddiep. In het kanaal waren sluizen noodzakelijk vanwege de hoogteverschillen. Rond de sluis in 'De Leke' ontstond de plaats De Leek, later Leek. Hier werd tevens een verdedigingsschans aangelegd. De schans is nog heel lang in het dorpsbeeld zichtbaar geweest. Nu staat winkelcentrum De Liekeblom op het voormalige schansterrein.

De 7 "HUISEN" van "SEVENHUISEN" - Geert Hadders

 
Historisch Leek 14-3, maart 2000
(U kunt op een afbeelding klikken voor een vergroting)

beckeringh.jpg
In 1650 had
Nienoord de verkoopbare turflaag weggehaald, en zij, die de moed hadden zich hier te vestigen, kregen de moeilijke taak van dit onland cultuurgrond te maken. Daar waar het stadsbestuur van Groningen ten oosten van de Stad nieuwe bewoners in het veen de helpende hand toestak, moesten de eerste bewoners in Zevenhuizen zich maar zien te redden.

De uitvaartmaaltijd of Utigst - Hans Top
Historisch Leek 12-4, juni 1998

In vroeger tijden waren er andere volksgebruiken dan vandaag de dag. één zo'n gebruik in de jaren 1500 en 1600 was de uitvaartmaaltijd of utigst zoals men dat toen noemde.
Het was eigenlijk meer dan een volksgebruik. Het was een exces dat zijn oorsprong had in het heidendom. Toen de Germanen hier nog rondliepen, was het bij hen gewoonte om na afloop van een begrafenis een grote maaltijd aan te richten en daarbij een stevige borrel te drinken. De overledene kreeg zelfs een deel daarvan mee op zijn of haar reis naar het 'zielenland'.

 Geschiedenis van de molens van EnumatilKorenmolen

samensteling: Bert Heijenga

Molen 1

In het verleden hebben diverse koren-, olie-, pel- en houtzaagmolens in het dorp gestaan ; de oudste molen dateert uit de 17e eeuw. Het was een standerdmolen die op de toenmalige Schans stond.

Op 25-06-1628 moest deze molen op last van de provincie worden afgebroken.De reden hiervoor was dat er in de provincie te veel korenmolens stonden en dat er vanaf die tijd belasting moest worden betaald op het gemaal. Daarom werd het aantal molens gemakshalve verminderd, om de controle te vereenvoudigen. Bij elke molen moest op last van de provincie een sarrieshut worden gebouwd.
standermolen.jpg


Rechts: standerdmolen op een plaat van Isings

Deze huisjes werden vanaf 1628 gebouwd, als woning van de chercher, een ambtenaar, aangesteld door de Staten van de provincie Groningen (Stad en Lande), die belast was met de controle op de belasting. Deze belasting was een 'recht' dat geheven werd op het bij de molenaar ter vermaling aangevoerde graan.
Het woord chercher is afgeleid van het oud-franse woord sarchier, hetgeen belasten betekent. Het huidige woord chercher betekent zoeken, opzoeken; (af-, op)halen; het woord chercheur betekent (onder)zoeker, vorser. In Groningen werd de naam verbasterd tot ´sarries´ en de cherchershut tot ´sarrieshut´.
Om voldoende geld binnen te krijgen voor de strijd tegen Spanje, werd deze belasting in het begin van de 80-jarige oorlog ingevoerd. Maar ook daarna werd deze belasting gehandhaafd en uiteindelijk pas afgeschaft in 1855, vier jaar na de invoering van de gemeentewet in 1851.

De Historie van Nienoord
Nienoord en haar bewoners, door Henk Doedens

Historisch Leek 17-1 (dec 2002) t/m 18-4 (sep 2004)

VPanhuysraam


Op 19 juli 2000 vermeldde Het Nieuwsblad van het Noorden dat een in de USA woonachtige nazaat van de familie Van Panhuys met haar kinderen en kleinkinderen een bezoek had gebracht aan Leek en Midwolde. Dit bericht gaf mij aanleiding tot het schrijven van dit artikel.



Detail van het gebrandschilderde
raam in de kerk van Midwolde
over het ongeluk in 1907.

Velen onder u zullen zich de naam Van Panhuys nog wel herinneren. Vier leden van deze adellijke familie kwamen in 1907 als gevolg van een vreselijk ongeval om het leven. De koets waarin zij zaten raakte te water en zij verdronken jammerlijk. De familie Van Panhuys woonde tot 1907 in het kasteel Nienoord, dat voordien werd bewoond door de families Von Inn- und Kniphausen en Van Ewsum .
Te Leek zijn een school en straat naar de familie Van Panhuys vernoemd en ook enkele straten van de voorgaande families dragen nog hun naam.

Nienoord en haar bewoners
In 1801 kwam Abraham van Panhuys, geboren te Maastricht, 07-02-1774, zoon van Mr. Huybert Aemelius van Panhuys en Johanna Gerarda Heldewier, vanuit de provincie Limburg, alwaar hij kapitein van een infanteriebataljon was, naar de stad Groningen. Hij kreeg daar een aanstelling als rentmeester. Later was hij Statenlid en ontvanger van de Stad Groningen. Abraham van Panhuys trouwde op 11 maart 1802 te Hoogen Leegkerk met Berentdina Ernestina Harmanna Polman Gruys,  geboren te Groningen, 10-06-1775, dochter van Ulrich Willem Polman Gruys en Eleonora Frederica
van Raders. De familie Van Panhuys- Polman Gruys behoorde tot de gegoede klasse.
 

De geslachten Van Ewsum (1525-1657),
Von Inn- und Kniphausen (1657-1884) en Van Panhuys (1884-1907)

Het geslacht Van Ewsum was een van de aanzienlijkste Ommelander geslachten in de 14de t/m de 16de eeuw. Oorspronkelijk zetelde dit geslacht op de burcht 'Den Oert' ten noordoosten van Middelstum. De bewoners leefden vaak op gespannen voet met de Groningers. In de 13e eeuw werd hun burcht dan ook door de Groningers verwoest. Later werd op deze plaats een boerenplaats gesticht, Oldenoort geheten. Na de vernieling bouwde Ewe Van Ewsum in de buurt een nieuwe borg, die de naam  Ewsum (Ewesheem) kreeg. De eerste grondslagen voor deze nieuwe borg werden gelegd in 1278.

Ewe was gehuwd met Eduarda Onsta. Ze kregen één dochter, Menneke genaamd. Dat de naam Ewsum toen niet is verdwenen is te danken aan het feit dat Hiddo Tamminga, die met Menneke trouwde - onder druk van zijn schoonvader - de naam van Ewsum aannam . Hiddo werd later door de hoofdeling Focco Ukena, die onder andere borgen had te Appingedam, Oosterwijtwerd en Oterdum op een roemloze en laffe wijze gedood. Om het goed te maken gaf Focco toen zijn dochter Bawe ten huwelijk aan de oudste zoon van Hiddo, die naar zijn grootvader Ewo heette.