Historische Kring gemeente Leek e.o.

 

 

 


Hier is informatie over de dorpen en buurtschappen in de gemeente Leek te vinden, en over Nietap (gemeente Noordenveld), vanwege de ligging tegen Leek aan.

Tolbert, een randveenontginning, door Geert Hadders

Van de omslag:omslag-voorkant.jpg
"Tolbert en enkele andere dorpen op de zandrug Vredewold kunnen van oorsprong gezien worden als randveenontginningen. Die kwamen daar voor waar onbewerkte hoogveenmoerassen aan het nederzettingsgebied grensden. Door menselijk handelen veranderde het oorspronkelijke landschap ingrijpend. Wijzigingen, die op hun beurt aanpassingen in de bedrijfsstijl tot gevolg hadden.
In en om Tolbert, Niebert en Nuis zijn verschillende cultuurhistorische elementen te vinden die daar naar verwijzen. De komst van de familie Van Ewsum naar Midwolde om commerciële turfwinning te bedrijven, had verstrekkende gevolgen voor de toenmalige agrarische bevolking rondom het voormalige "Nyen Oorter veen". Niet alleen met betrekking tot naamgeving en landschapstaal; ook de eigendomsverhoudingen veranderden.
In Tolbert en omstreken hebben diverse ontwikkelingen hun sporen nagelaten. Door de omgeving erbij te betrekken, zal blijken dat zich op korte afstand soms fundamentele landschappelijke verschillen hebben voorgedaan. De "Olde Berth" (= Tolbert) is zodoende een mooi voorbeeld van 1025 jaar veranderend landschap."
Lees hier de delen van het boek als PDF.
deel 1
deel 2
deel 3
deel 4
deel 5
deel 6
deel 7
artikel van de week
Wie was. . . Cornelia Sophia Dijk-Weering 1
door Siebrand Homan
Historisch Leek 23-1, januari 2009

Cornelia.png Cornelia werd op 1 maart 1882 te Midwolde geboren als dochter van Marcus Jans Weering en Antje Wiersma. Marcus was de middelste zoon van Jan Roelfs Weering en Cornelia Egberts Brants. Laatstgenoemd echtpaar woonde te Roderwolde en verscheen op 12 januari 1830 voor notaris Lucas Jans Wichers te Leek en kocht de boerderij 'Groote Plaats' te Midwolde (thans Hoofdstraat 111). De boerderij was het 'blote' eigendom van Anna Lewe van Mattenesse, weduwe Mr. Jacob Trip. Vóór 1817 was de boerderij eigendom van Egbert Lewe, de zoon van Anna Habina Jacoba van In- en Kniphuizen (overleden) en Mr. Edzard Jacob Lewe. Vroeger behoorde 'Groote Plaats' tot Nienoord en zoals de naam al aangeeft, de boerderij was een grote gezien het aantal hectares: in 1832 circa 90 ha.

 

 CorneliaSofiaWeeringmetouders.jpgDe oudste zoon van het echtpaar Weering-Brants heette Egbert. Hij trouwde te Leek op 6 april 1848 Trientje Wolters. Het echtpaar beheerde café De Waag in Nietap. In totaal kreeg dit echtpaar acht kinderen waarvan echter slechts één (!) volwassen werd: Grietje, geboren op 17 juni 1857. Egbert overleed in 1864 en Trientje in 1867. De weeskinderen Wolter, Jantje en Grietje trokken toen in bij oom Marcus, waar twee van de drie al snel overleden. De jongste zoon van het echtpaar Weering-Brants, Willem, overleed kinderloos in 1870.


 

Cornelia Sophia Weering met
haar ouders omstreeks 1890.

Marcus huwde Antje Wiersma uit Burum te Kollum op 22 januari 1881. Zij was weduwe van Luurt Harms Gaaikema en had twee kinderen van hem die echter ook waren overleden: respectievelijk anderhalf jaar en vier maanden oud. Antje was op 3 juli 1843 geboren in Burum in de gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland.

Zevenhuizen omstreeks 1900, door Jan Hut
Historisch Leek18-2, maart 2004


brugHaspelwijk.jpg

In 1968 verscheen er in de Leekster Courant een serie artikelen, waarin de toenmalig bijna 77-jarige Jacob Hut, een geboren en getogen Zevenhuister, vertelde hoe het er rond de inmiddels vorige eeuwwisseling aan toe ging in zijn geboortedorp. Hij vertrouwde zijn herinneringen aan het papier toe en dat waren er zoveel, dat ze tientallen bladzijden van een dik cahier vulden. De redactie van de Leekster Courant publiceerde een greep daaruit in het volgende artikel.
Lees meer

Oostwold, deel 1, door Jaap Diepstra
Historisch Leek 25-01, januari 2011

Hoe en wanneer Oostwold is ontstaan valt niet meer na te gaan. Het zal ook wel niet meer te achterhalen zijn. Duidelijk is echter wel dat Oostwold (toen Oestvold genaamd) al bestond in 1514. Vermeld wordt dan dat kerk en dorp werden geteisterd door oorlogsgeweld tussen de Saksische Hertog en de stad Groningen. Erg groot zal het dorp toentertijd niet zijn geweest. Van komvorming was beslist geen sprake. De kerk, omringd door enkele woningen, verder aangevuld met in de omtrek verspreid staande boerderijen en kleine tot zeer kleine woningen voor de arbeiders zal men aangeduid hebben met Oostwold.

  Lees het hele artikel (PDF)

Tentoonstelling  Leekster Courant op RTV-Noord

 

RTVNoord

 

 

De Borg Ewsum bij Middelstum

 Ewsum bij Middelstum ligt markant in het open landschap. De borg is eeuwenlang in bezit geweest van de familie Van Ewsum. Ridder Onno van Ewsum (04) bouwt in 1472 de nog aanwezige gevechtstoren. In de loop van de eeuwen is de borg uitgegroeid tot één van de fraaiste van de Ommelanden.

De naam Ewsum komt voor het eerst met zekerheid in de geschiedenis voor in 1371. In dat jaar worden de regels gesteld voor de waardering van bepaalde munten. Bij het overleg is o.a. Eno of Evo Ewesma betrokken. Volgens een valse oorkonde van 1353 zou de familie aanvankelijk op de Oord (Oert) onder Toornwerd hebben gewoond, maar na de verwoesting van deze 'keizerlijke burcht' in de oorlog, zou jonker Ewe de borg Ewsum hebben gesticht te Middelstum.
In hoeverre in deze valse oorkonde nog juiste gegevens zijn verwerkt, is niet meer uit te maken (01).

korte geschiedenis van Zevenhuizen
Zevenhuizen is nog een jong dorp zoals alle veenkoloniën. Eeuwen was er van een dorp geen sprake; er was slechts een woest hoogveengebied, zoals nu nog een beetje te zien is in Fochteloo. Dit veen werd aanvankelijk in het verlengde van de landerijen van Vredewold (met Tolbert als hoofdplaats) door de boeren op kleine schaal afgegraven en ontgonnen. Na de vestiging van de Van Ewsums op Nienoord werd de vervening grootschalig aangepakt. Aan de talrijke wijken van Zevenhuizen is het patroon van een veenkolonie duidelijk te herkennen.